फलक
.................................................. मुखपृष्ठ ( होमपेज) ........................................ आमच्याविषयी थोडेसे... ........................................ संपर्क ..................................................

आगबोटीच्या कांठाशी समुद्राच्या शोभेकडे पहाता उभ्या

(वृत्त-शिखरिणी)
(तरंग १ ला)

अहा! गे सृष्टिच्या वरतनु सुते ! निर्भयपणें
पहा अब्धीच्या या तरल लहरीचें उसळणें ! –
मनोराज्यीं जैशी विविध हृदयीं क्लृप्ति उठती
तशा ना अब्धीच्या तरल लहरी या विलसती?            १

‘मनोराज्याला या बघ जलधिच्या, फार विरळे !’
कशाला हें तूतें फुकट म्हटलें मीं? – नच कळे !
स्वयें अब्धीला तूं बघत असतां पाहूनि मुळीं,
‘सुता तूं सृष्टीची’ मम हृदयिं ही मूर्ति ठसली.             २

निसर्गोद्यानींचे अमृतलतिके ! केंवि दिसती ?
कशा या सिंधूच्या चपल लहरी गे उगवती ?-
जशा कांही नाड्या अनवरत देहांत उडती
तशा ना सिंधूच्या चपल लहरी या उचलती ?            ३

कसा गे अस्ताला द्युतिपति अहा! हा उतरतो ?
कसा या दिग्भागीं सदरुणपणा हा पसरतो?-
जणों, सोडोनियां धऱणिवनिता ही, दिनमणि
विदेशाला जातो, प्रकट करितो राग म्हणुनी !           ४

पहा आकाशीं गे सुभग तरुणी, या दिनकर-
प्रभेच्या लालीनें खुलत असती हे जलधर !
जसे क्रीडाशैल त्रिदशललनांचे तळपती !
जशीं केलिद्वीपें अमरमिथुनांची चमकती !               ५

जिथें सौन्दर्याची तरुणि ! परमा कोटि विलसे,
जिथें आनन्दाची अनपकृत ती पूर्तिहि वसे,
अशा या आकाशोदधिमधिल या द्वीपनिचयीं
रहायाचें तूझ्या अभिमत असे काय हृदयीं ?             ६

मलाही या पृथ्वीवरिल गमतें गे जड जिणें !
इथें या दु:खांचें सतत मनुजांला दडपणें !
इथें न्यायस्थानीं अन्य उघडा स्वैर फिरतो !
नरालागीं येथे नरच चरणांही तुडवितो !                 ७

म्हणोनी, आकाशोदधिमधिल त्या द्वीपनिचया
निघाया, टाकूं या प्लुति अनलनौकेवरुनि या ! –
शरीरें जी दु:खप्रभव – मग ती जातिल जलीं !
सखे ! स्वात्में द्वीपें चढतिल पहाया वर भली !          ८

जरी दु;खाचें हें निवळ अवघें सर्व जगणें,
तरी या देहाचा सुखदचि असे त्याग करणें !
सुखासाठीं एका सतत झटतों आपण जरी,
तरी देहत्यागें सुख अनभवूं आपण वरी !                ९

अशुद्ध स्वार्थें जीं नयनसलिलें मानुष सदा,
शिवायाचीं देहां मग अपुलिया नाहिंत कदा !
जलस्था त्या देवी, फणिपतिसुता सुन्दरमुखी,
स्वबाष्पें या देहांवरि हळुहळू ढाळतिल कीं !            १०

प्रवालांच्या शय्ये निजवितिल त्या देवि अपणां,
प्रवालांला ज्या हा त्वदधर गडे ! जिंकिल पण;-
तशी मोत्यांची त्या पसरितिल गे चादर वरी,
सरी ज्या मोत्यांना न तव रदनांची अणुभरी            ११

शिराखालीं तूझ्या भुज मम गडे! स्थापितिल हा,
तसा माझ्या कण्ठी कर तव सखे ! सुन्दर, अहा !
जलस्था त्या देवी चरण अपुले गुंतवितिल,
मुखें लाडानें त्या निकट अमुचीं स्पर्शवितिल !         १२

अशा थाटानें त्या निजवितिल गे सागरतलीं,
नसे याचेमध्यें नवल विमले ! जाण मुदलीं,
जरी या रीतीचें शयन अपुलें योग्य न इह,
नरांच्या जिव्हा तें म्हणतिल जरी पाप अहह!-         १३

पय:स्था त्या देवी, फणिपतिसुता पंकजपदी,
स्वयंभू सृष्टीचे नियमचि सदा मानिति सुधी.
स्वयंभू सृष्टीचे नियम सुधरुं पाहत असे
नराच्या ऐसा या कवण दुसरा मूर्ख गवसे ?            १४

पयोदेवी तूझा बघुनि कबरीपाश निखिल
स्ववेणीसंहारा धरतिवरतीं त्या करितिल;-
तुझी नेसायाची बघुनि सगळी मोहक कला
स्ववस्त्रप्रावारीं उचलतिल गे ती अविकला.             १५

कदाचित् त्या देवी, आणि, फणिमणींच्या पण मुलीं,
सजीव प्रेतें ती करितिल गडे ! दिव्य अपुलीं ! –
पयोदेवी तेव्हां विचरशिल तूं सागरतलीं;
तुझेसंगे मीही विचारिन पयोदेव कुशली !              १६

प्रवालांची तेथें विलसित असे भूमि सुपिक,
पिकें त्या मोत्यांची विपुल निघती तेथ सुबक,
सुवर्णाची झाडें, वर लटकती सुन्दर फळें
फुलेंही रत्‍नांचीं, बघुनि करमूं काळ कमळे !            १७

समुद्राच्या पृष्ठीं सखि ! बघत बालर्कसुषमा
उषी बैसूं, त्याच्या अनुभवित मंदोष्ण तिरमा !
धरुं दोघें वस्त्रा, जवपवन कोंडूं अडवूनी,
शिडाच्या योगें त्या फडकत सरुं सिंधुवरुनी !          १८

कधी लीलेनें तूं बसशिल चलद्देवझषकीं,
फवारे तो जेव्हां उडविल जलाचे मग सखी-
तधी दावायाला तुजसि मघवा प्रेम अपुलें,
स्वचापाचें तूझेवरि धरिल ते तोरण भलें !              १९

कधी कोणी राष्ट्र प्रबल दुसर्‍याला बुडविण्या,
जहाजें मोठालीं करिल जरि गे सज्ज लढण्या;
तरी, सांगोनीया प्रवर वरुणाला, खवळवूं
समुद्रा, तेणें त्या सकल खलनौका चुथडवूं !            २०

गुलामां आणाया निघतिल कुणी दुष्ट नर ते,
तरी त्यांची फोडूं अचुक खडकीं तीं गलबतें !-
नरांलागीं त्या गे त्वरित अधमां ओढुनि करीं
समुद्राच्या खालीं दडपुनि भरूं नक्रविवरीं !              २१

प्रकारें ऐशा या जरि वरुणराज्यांत, कुशले,
वसूं आनंदाने समयगणती जेथ न चले;
तरी, त्या आकाशोदधिमधिल त्या द्वीपनिचयीं
चढोनीयां, स्वात्मे वसतिल सुखें निर्गत लयीं.          २२

तिथें तूं स्त्रीत्वाला विसरुनी सखे ! जाशिल मुळी,
इथें ज्या स्त्रीत्वाला ठरवित असें पुंस्त्व अबळी;
इथें ज्याला पुंस्त्वें अनय करुनी भोग्य म्हटलें;
म्हणूनी, जें हा! हा! सखि ! निज नरत्वास मुकलें !    २३

म्हणोनी स्त्रीत्वाला अबलहि तसें भोग्य अनयें
स्वयें होवोनी जें प्रबल बसलें भोजक, सये,
म्हणूनी जें कष्टी अनयपथवर्ती प्रगटतें,
असें मीही तेथें त्यजिन अपुलें पुंस्त्व मग तें !          २४

तरी, तेथें प्रीती प्रबळ अपुली होइल जधी,
प्रिये ! तूं स्त्री हो, मी प्रियकर तुझा होइन तधी;
गडे ! किंवा, मी स्त्री; मज पुरुष हो तूं जिवलग,
धरुं एकमेकां सुदृढ हृदयीं वेष्टुनि मग !                  २५

सुधेचे त्या ठायीं झुळझुळ झरे मंद चलती,
फुले मंदारांची वरुनि बरवीं त्यांत गळती;
अशा त्या पुष्पांच्या मधुर मधुचें सेवन सुखें !
करुं व्यालोलालिद्वय बनुनियां आपण सखे !            २६

शिरीं त्या मेरुच्या विलसत असे नंदनवन,
अधस्तात्, शोभे ती अमरनदि तद्विम्ब धरुन;
वर्नी त्या देवांच्या सह अमृत तें प्राशन करुं,
तशी रम्भासंगें चल ! सुरनदीमाजि विहरुं !            २७

डिसेंबर १८८७
कथारत्‍नावली, जुलै १८९१, पृ. ५२-५६
'यथामूल आवृत्ती', १९६७, पृ. २९-३२

केशवसुतांचा जीवनपट

फलक