फलक
.................................................. मुखपृष्ठ ( होमपेज) ........................................ आमच्याविषयी थोडेसे... ........................................ संपर्क ..................................................

गावी गेलेल्या मित्राची खोली लागलेली पाहून

(जाती-वंशमणी)

येथें होता राहत माझ्या स्नेही,
स्नेह्यांसाठी जो या लोकीं राही,
पाशांला जो तोडायाला पाही,
स्वदेशपाशीं आपणा बांधुनि घेई.                                   १

पाशांविण या कोठें कांही नाही
पाशांकरितां चाले अवघें कांही;-       
पाशांतुनि या सुटतां सुंदर तारे,
तेज तयांचे विझूनि जाई सारें.                                        २

चन्द्रानें या सदैव पृथ्वीपाशीं
राहुनीच का सेवावें सूर्याशी ?
शक्त जरी का असेल तो, तरि त्यानें
सेवावा रवि खुशाल निजतंत्रानें.                                      ३

सोडी पत्‍नीपाशाची तो आस,
स्वदेशसेवेकरितां घाली कास,
तो मत्सख निज गांवी गेला आहे,
खोलीला या कुलूप लटकूनि आहे.                                    ४

येथें गोष्टी आम्ही करीत होतों,
होतों विद्याभ्यासहि करीत होतों; -
मित्रत्वाचें बीज पेरून खासें
मैत्रीवल्ली वाढविली सहवासें.                                         ५

देशाविषयीं गोष्टी बोलत येथें
बसलों, विसरुनि कितीकदां निद्रेतें;
श्वासीं अमुचे श्वास मिळाले तेव्हां,
अश्रूंमध्ये अश्रु गळालें तेव्हा.                                           ६


ऐसें असतां, पहांट भूपाळ्यांला
पक्षिमुखांही लागियली गायाला,
हवा चालली मंद मंद ती गार,
प्रभावाप्रभावें वितळे तो अंधार;                                        ७

तेव्हां आम्हीं म्हटलें – “ही र्‍हासाची
रजनी केव्हां जाइल विरुनि साची ?-
स्वतंत्रतेची पहांट ती येईल,
उत्कर्षाचा दिन केव्हां सुचवील ? -                                    ८

“या डोळ्यांनी पहांट ती बघण्याचें
असेल काही नशिबीं दुर्दैव्यांचे ?
किंवा तीतें आणायचे कांही
यत्‍न आमुच्या होतिल काय करांही ?”                               ९

असो. यांपरी आम्हीं प्रश्न अनंत
केले, होउनि कष्टी, परस्परांत;
‘इच्छा धरितां मार्ग मिळे अपणांला’
या वचनें मग धीर दिला चित्ताला                                      १०

कोठे असशिल आतां मित्रा माझे ?-
करीत असशिल काय काय तीं काजें ? –
देशासाठी शरीर झिजवायाला
स्फूर्ती आणित असशिल का कोणाला?                              ११

तुझी बघुनि ही मित्रा खोली बंद,
विरहाग्नीनें भाजे चेत: कंद,
पुनरपि आपण येथें भेटूं, ऐशी
आशा होई जलधारा मग त्यासी                                        १२

(वृत्त-शार्दूलविक्रीडित)
झाल्या नंतर अस्त तो, कमल तें पाहूनियां लागलें,
‘उद्या मित्र करील तो निजकरें येऊनि याला खुलें,’
ऐसें बोलुनि ज्यापरी भ्रमर तो जातो श्रतानें दुरी,
जातों, बोलुनि या स्थलासहि तसें, मित्रा! अतां मी घरीं.         १३

पुणे, मे १८८७
मनोरंजन आणि निबंधचंद्रिका,
वर्ष ४, अंक १२, जून १८९०, पृ. १५-१६

केशवसुतांचा जीवनपट

फलक