फलक
.................................................. मुखपृष्ठ ( होमपेज) ........................................ आमच्याविषयी थोडेसे... ........................................ संपर्क ..................................................

सतारीचे बोल

(जाति – पादाकुलक)

काळोखाची रजनी होती,
हृदयी भरल्या होत्या खंती;
अंधारांतचि गढलें सारे
लक्ष्य, न लक्षी वरचे तारे;
विमनस्कपणें स्वपदें उचलित
रस्त्यांतुनि मी होतों हिंडत;
एका खिडकींतुनि सूर तदा
पडले-दिडा दा, दिड दा, दिड दा !                १

जड हृदयीं जग जड हें याचा
प्रत्यय होता प्रगटत साचा;
जड तें खोटें हें मात्र कसें
तें नकळे; मज जडलेंच पिसें;
काय करावें, कोठे जावें,
नुमजे मजला की विष खावें !
मग मज कैसे रुचतील वदा
ध्वनि ते दिड दा, दिड दा, दिड दा?            २

सोंसाट्याचें वादळ येतें
तरि तें तेव्हां मज मानवतें;
भुतें भोंवती जरि आरडती
तरि तीं खचितचि मज आव़डती;
कारण आंतिल विषण्ण वृत्ती
बाह्य भैरवीं धरिते प्रीती;
सहज कसे तिज करणार फिदा
रव ते दिड दा, दिड दा, दिड दा ?              ३

ऐकूनि ते मज तो त्वेष चढे,
त्यासरशी त्या गवाक्षाकडे
मूठ वळुनि मीं हात हिसकिला;
पुटपुटलोंही अपशब्दांला;
म्हटलें – “आटप, आटप मूर्खा !
सतार फोडुनि टाकसी न कां !
पिरपिर कसली खुशालचंदा,
करिसी-दिड दा, दिड दा, दिड दा!”           ४

सरलों पुढता चार पावलें
तों मज न कळे काय जाहले
रुष्ट जरी मी सतारीवरी
गति मम वळली तरि माघारी;
ध्वनिजालीं त्या जणूं गुंतलों
असा स्ववशता विसरुनि बसलों –
एका ओट्यावरी स्थिर तदा
ऐकत-दिड दा, दिड दा, दिड दा....         ५

तेथ कोंपरें अंकीं, टेंकुनि
करांजलीला मस्तक देउनि
बसलों; इतुक्यामाजी करुणा-
रसपूर्ण गती माझ्या श्रवणां
आकर्षुनि घे; हृदय निवालें,
तन्मय झालें, द्रवलें; आलें –
लोचनांतुनी तोय कितिकदां
ऐकत असतां दिड दा, दिड दा!            ६


स्कन्धीं माझ्या हात ठेवुनी
आश्वासी मज गमलें कोणी,
म्हणे – “खेद कां इतुका करिसी ?
जिवास कां बा असा त्राससी?
धीर धरी रे ! धीरापोटी
असती मोठीं फळें गोमटीं !
ऐक, मनींच्या हरितील गदा
ध्वनि हे –दिड दा, दिड दा, दिड दा!”    ७

आशाप्रेरक निघूं लागले
सूर, तर्धी मीं डोळे पुशिलें;
वरती मग मीं नजर फिरविली,
नक्षत्रें तों अगणित दिसलीं;
अस्तित्वाची त्यांच्या नव्हती
हा वेळवरी दादच मज ती!
“तम अल्प-द्युति बहु’ या शब्दां
वदती रव ते-दिडदा, दिड दा !            ८

वाद्यांतुनि त्या निघती नंतर
उदात्ततेचे पोषक सुस्वर;
तों मज गमलें विभूति माझी
स्फुरत पसरली विश्वामाजी;
दिक्कालासहि अतीत झालों;
उगमीं विलयीं अनन्त उरलों;
विसरुनि गेलों अखिला भेदां
ऐकत असतां-दिड दा, दिड दा!          ९

प्रेमरसाचे गोड बोल ते
वाद्य लागतां बोलायातें,
भुललों देखुनि सकलाहि सुन्दर;
सुरांगना तों नाचति भूवर;
स्वर्ग धरेला चुम्बायाला
खालीं लवला-मजला गमला !
अशी वितरिती अत्यानंदा
ध्वनि ते –दिड दा, दिड दा, दिड दा !   १०

शान्त वाजली गती शेवटी;
शान्त धरित्री, शान्त निशा ती,
शान्तच वारें, शान्तच तारे,
शान्तच हृदयीं झालें सारे !
असा सुखें मी सदना आलों,
शान्तींत अहा ! झोपीं गेलों,
बोल बोललो तरी कितिकदा
स्वप्नीं- दिड दा, दिड दा, दिड दा!       ११

 

- मासिक मनोरंजन, वर्ष ५ अंक ८,
फेब्रुवारी १९००, पृ. १२२-१२३
काव्यरत्नावली, वर्ष १४, अंक २,
फेब्रुवारी १९०२, पृ. २१-२३
'यथामूल आवृत्ती', १९६७, पृ. १३३-१३६

केशवसुतांचा जीवनपट

फलक