फलक
.................................................. मुखपृष्ठ ( होमपेज) ........................................ आमच्याविषयी थोडेसे... ........................................ संपर्क ..................................................

कवितेचें प्रयोजन

(वृत्त – शार्दूलविक्रीडित)

“शान्तीचें घर सोडुनी प्रखर त्या हाटीं प्रयत्‍नाचिया,
प्रीतीचाहि निकुंज सोडुनि रणीं जीवित्व नांवाचिया,
सर्वांहीं सरसावणें झटुनियां हें प्राप्त झालें असे;
या वेळे न कळे कवे ! तुज सुचे गाणें अहा रे कसें !”            १

“माता ही सुजला स्वभूमि सुफला, तीच्या परी लेंकरां
खायला पुरतें पहा नच मिळे कीं हाल आहे पुरा;
झांकायास तनूस वस्त्रहि न तें आतां पुरेसें मिळे;
या वेळेस कसें कवे ! तुज सुचे गाणें न मातें कळे !”           २

हें कोणीं म्हणतां जवें कविमनी खेदोर्मि होलावल्या,
नेत्रांतून सवेंचि बाष्पसरिता वाहावया लागल्या;
त्याचा स्त्रैणपणा असा प्रकटला वाटेल कोणा, परी
धीरोदात्त असेचि तो श्रुत असे हें दूरही भूवरी !                   ३

सोन्याचे सरले अहा! दिवस ते, आली निशा ही कशी
सौख्याचा नद तो सुकून पडलों या दु:खपैकीं फशीं !
कालक्रीडित हें बघून रडला, हें व्यस्त कांही नसे;
प्रौढत्वीं निज शैशवास जपणें बाणा कवींचा असे !             ४

बाष्पान्तीं तरलस्वरें मग कवी निश्वासुनी बोलिला-
“जो पूर्वी गुण पुण्यभूमिवरि, या अत्यन्त वाखणिला,
तें हें दिव्य कवित्व दुर्विधिवशें हीनत्व कीं पावलें,
त्याची बूज करावया न अगदीं कोणी कसें राहिलें !            ५

“गाणें जें परिसावया कविपुढें राजेशही वांकले,
यन्नादेंच लहान थोर सगळे गुंगून वेडावले,
त्याला मान नसे, नसो; पण, अतां त्याची अपेक्षा नसे,
हें कोणी म्हणतां विषाद अहिसा मन्मानसाला डसे!            ६

आलेल्या दुरवस्थितींतुनि तुम्ही उत्तीर्ण व्हाया जर
उद्योगीं रत व्हावया धरितसां औत्सुक्य चित्तीं, तर
गाण्यानें कविच्या प्रभाव तुमचा वर्धिष्णुता घेइल,
स्फूर्तीचा तुमच्या पिढ्यांस पुढल्या साक्षी कवी होइल !       ७

“हाती घेउनियां निशाण कवि तो पाचारितो बान्धवां –
‘या हो या झगडावयास सरसे व्हा मेळवा वाहवा !”
प्रेतेंही उठवील जी निजरवें, ती तो तुतारी करी
आतां नादवती, निरर्थ तर त्याची कशी चाकरी ?              ८

“आशा, प्रेम, तसेंच वीर्य कवनीं तो आपल्या गाइल;
गेलें वैभव गाउनी स्फुरण तो युष्मन्मना देइल,
द्या उत्तेजन हो कवीस, न करा गाणें तयाचें मुकें;
गाण्यानें श्रम वाटतात हलके, हेंही नसे थोडकें.                 ९

“आता जात असे दुरी शिथिलता अस्मत्समाजांतुनी,
याची खूणच गान जें निघतले तें साच जाणा मनीं;   
तारा ताणिलियावरी पिळुनियां खुंट्यांस वाद्याचिया,
त्यांच्यातून अहा ! ध्वनी उमटती जे गोड ऐकावया !”       १०

 

- सुविचारसमागम, वर्ष २, अंक १, मे १८९९, पृ. १९-२०
काव्यरत्नावली, वर्ष १३, अंक १, जानेवारी १९०१, पृ. १३-१५

केशवसुतांचा जीवनपट

फलक