फलक
.................................................. मुखपृष्ठ ( होमपेज) ........................................ आमच्याविषयी थोडेसे... ........................................ संपर्क ..................................................

नैऋत्येकडला वारा

(वृत्त – शार्दूलविक्रीडित)

जे जे वात नभांत या विचरती पुण्यप्रदेशावरी
नैऋत्येकडला तयांत वितरी सौख्यास या अंतरी;
येतां तो मम चित्त हें विसरुनी प्रत्यक्ष वस्तूंप्रती
अर्धोन्मीलिति लोचनीं अनुभवी स्वप्नस्थिती मागुती !       १

तो वारा मम जन्मभूमिवरुनी येतो जवे वाहत,
हें माझ्या हृदयांत येउनि सवें मी ठाकलों चिन्तित;
माझ्या जन्मधरेचिया मग मनीं रुपास मी आणितों,
तीचे डोंगर उंच, खोलहि नद्या डोळ्यांपुढे पाहतों.                २

मोठे उच्च, शिला किती पसरल्या सर्वत्र ज्यांच्यावरी,
तुंगें तीं शिरलीं यदीय शिखरें तैशी नभाभीतरीं,
आस्वर्गात् चढती सदोदित महात्म्यांचीं जशीं मानसें,
या दृष्टीपुढते पुन: बघतसे अद्रीश ते हो असे !                   ३

ज्यांच्या रम्य तटांवरी पसरल्या झाड्या किती सुन्दर,
ज्यांच्या थोर शिलांतुनी धबधबां जाती तसे निर्झर
वाणीचे कविदुर्दशांमधुनियां ते ओघ यावे जसे;-
या दृष्टीपुढते पुन: बघतसें अद्रीश ते हो असे !                   ४

त्यांचे उंच शिरांवरी विलसती किल्ले मराठी जुने,
देवी पालक त्यांतल्या मज पुन: धिक्कारिती भाषणें !-
“कोठें पूर्वज वीर धीर तव ! तूं कोणीकडे पामरा !
ये येथें ! इतिहासपत्र पडकें वाचूनि पाहीं जरा !”                 ५

जागोजाग विराजती चलजलें पाटस्थलें ती किती,
केळी, नारळि, पोफळी, फणस ते, आंबे तिथें शोभती;
पक्षी त्यावरुनीं नितान्त करिती तें आपुलें कूजित,
स्वप्नीं हें बघतां फिरुनि, मन हें होतें समुत्कण्ठित.            ६

जागोजागहि दाटल्या निबिड कीं त्या राहट्या रानटी,
ते पाईरहि, खैर, किंजळ, तिथें आईनहि वाढती,
वेली थोर इतस्तत; पसरुनी जातात गुंतून रे,
चेष्टा त्यांमधुनी यथेष्ट करिती नानापरी वानरें !                  ७

जन्मस्थान मदीय सुन्दर असे त्या माल्यकूटांतल्या
आनन्दें वनदेवता मधुर जीं गानें भलीं गाइल्या
मज्जन्मावसरास, तीं पवन हा वेगें महा तेथुनी
मातें पोंचवितों, तयां अपुलिया पंखांवरी वाहुनी!-                ८

“गाऊं या ! हृदयांत या अमुचिया प्रीती असे दाटली !
गाऊं या ! हृदयांत या अमुचिया कां स्फूर्ति ही वाढली?-
वाग्देवीसुत जन्मला अपुलिया ग्रामांत; यालागुनी
जैजैकार करा, सुरां परिसवा हा मंगलाचा ध्वनि !”              ९

वेगानें जरदुद्धरानदिचिया तीरांहुनी वात तो
आशीर्वाद मदीय तातजननी यांचे मला आणितो;
वात्सल्यास तयांचिया परिसुनी माझ्या मनीं येतसे –
‘तान्हा बाळचि राहतों तर किती तें गोड होते’ असे !            १०

आईच्या नयनांत नित्य मन मी स्वर्गास त्या पाहतों,
तातांकावरि नित्य मी मग जगद्राज्यासना भावितो;
कां हो यापरि वाढलों फुकट मी ? हा-हंत! मी नष्ट हा !
तान्हा बाळचि राहतों तर किती तें गोड होतें अहा !             ११

जन्मा येउनि मीं उगा शिणविलें आई ! तुला हाय गे !
ताता ! भागविलें तुला फुकट मी मत्पोषणीं हायरे !
वार्धक्यीं सुख राहिलें, विसरणें तुम्हांस कोणीकडे !
झालों कष्टद मात्र !- या मम शिरीं कां वीज ती पडे ?           १२

पुष्पें वेंचित आणि गोड सुफलें चाखीत बागांतुनी
जेथें हिंडत शैशवीं विरहलों निश्चिन्त मी, तेथुनीं-
हा वारा ममताप्रसाद मजला आजोळचा आणितो;
चित्तीं विव्हल होत तें स्मरुनि, मी मातामहां वन्दितों !        १३

बन्धूचीहि मला तशीं पवन हा आशीर्वचें आणितो,
चिन्ताग्रस्त तदीय पाहुनि मुखा अश्रूंस मी गाळितो !
भाऊ रे ! तुजलागिं लाविन कधीं मी हातभारा निज ?
तूतें सेवुनि मी सुखें मग कधीं घेईन का रे निज ?             १४

श्वासांही लिहिलीं, विराम दिसती ज्यांमाजि बाष्पीय ते
प्रीतीचें बरवें समर्थन असे संस्पृह्य ज्यांमाजि तें,
कान्तेचीं असली मला पवन हा पत्रें अतां देतसें;
डोळे झांकुनि वाचितां त्वरित तीं सम्मूढ मी होतसें !          १५

आतां प्रेमळ तीं पुन: परिसतों थोडीं तिचीं भाषणें,
चित्ती आणुनि मी तिला अनुभवी गोडीं तिचीं चुम्बनें !
ओठां हालवितां न मी वदतसें मागील संवाद तो;
मी काल क्रमुनी असा, जड, जगा काडीवजा लेखितों !         १६

नाहीं चैन तुला मुळीं पडत ना माझ्याविना मत्प्रिये?
तूर्ते आठविल्याविना दिवसही माझा न जाई सये !
केव्हां येतिल तीं दिनें न करण्या ताटातुटी आपुली?
केव्हां त्या रजनी ? – जियांत विसरुं मीतूंपणाला मुळीं !     १७

माझ्या जन्मधऱपुढें दिसतसे वार्राशि विस्तीर्ण तो,
त्याचें रम्य तरंगताण्डव पुन: पाहूनि आल्हादतों,
जें हृद्रम्य तरंगताण्डव मला तैशापरी वाटतें
अज्ञेयावरतीं जसें क्षणिक हें अस्तित्व हो खेळतें!              १८

या अब्धीवरतूनि जात असतां बाल्यांत नौकेतुनी,
गाणीं जीं म्हटली मला निजविण्या वारिस्थ देवीगणीं,
त्यांचे सूर अतां अलैकिक असे जो वात हा आणितो –
ते ऐकून अहा ! सुषुप्ति चिर ती घ्यायास मी इच्छितों !        १९

प्रीती जा जगतांत कण्टकयुता ही एक वल्ली असे,
शूलारोपणयूप त्यावरिल ही कीर्तिध्वजा कीं, दिसे;
तेव्हा या जगतीं नकोत मजला तो भोग भोगायला,
वाटे नाटक शोकसंकुल असें जीवित्व हे याजला !              २०

देवी सागरिका ! तुम्हीं तर अतां तीं गायनें गाइजे,
त्यांच्या धुंद-अफूगुणें किरकिर्‍या बाळास या आणिजे,
निद्रा दीर्घ-जिच्यामधीं न कसलीं स्वप्नें कधीं येतिल,
ती निद्रा निजतां न मन्नयन हे ओले मुळीं होतिल !           २१

- मासिक मनोरंजन, वर्ष ३, अंक १०-११
एप्रिल-मे १८९८, पृ. १८४-१८५

केशवसुतांचा जीवनपट

फलक